در اثنای پژوهش درباره تاریخ تبریز، به سندی جالب درباره روستای انبد (امند کنونی) برخورد کرده و آن را برای آوردن در وبلاگ مناسب یافتم. اصل سند در موزه بریتانیا نگهداری می شود.

حکم اوزون حسن آق قوینلو

سال 1471 م.

هو الغنی

الحکم لله

ابوالنصر حسن بهادر سوزومیز

فرزندان اعز دولتیار و امرا نامدار و وزراء عالیمقدار و حکام و نواب و دیوانیان و گماشتگان آذربایجان و خاصه دارالسلطنه تبریز بدانند که درین وقت از ابتداء توشقان ئیل موضع انبد را از اعمال رودقات نواحی تبریز مع مال و متوجهات دیوانی ان بسیورغال ابدی اعلی حضرت سیادت منقبت قدسی پناه حقایق دستگاه هدایت شعار ولایت دثار مرتضی ممالک اسلام مرشد طوایف الامم الموید من عندالله الملک الجبار سید رفیع الحق و الحقیقه و الطریقه و الدین عبدالغفار خلد الله تعالی ظلال میامن ارشاده و برکاته فرمودیم و ارزانی داشتیم و این حکم همایون نفذه الله تعالی سمت اصدار یافت تا حسب المسطور مقرر دانسته موضع مذکور را بتصرف و کلا و گماشته حضرت مشارالیه گذراند و سیورغال ابدی آن حضرت شناسند و از مال و اخراجات و زواید و عوارض و سایر تکالیف دیوانی معاف و مسلم و حر و مرفوع القلم دانند و من جمیع الوجوه تعرض نرسانند و قلم و قدم و نظر و بصر کوتاه و کشیده داشته از رعایاء آنجا مطالبتی ننمایند و این عارفه را انعام ابدی و سیورغال سرمدی آن حضرت شناخته از شوایب تغییر مصون و مامون دانند کدخدا و رعایای قریه مذکوره باید که مال و متوجهات و جهات دیوانی خود را بوکلاء حضرت قدسی پناهی جواب کویند و در اداء آن تمرد و تخلف نورزند از جوانب برین جمله بروند و از فرموده در نگذرند و همه ساله حکم مجدد نطلبند و چون بتوقیع رفیع منیع اشرف اعلی موشح و موقع و محلی گردد اعتماد نمایند.

تحریرا بالامر العالی فی رابع ذی قعده الحرام سنه خمس و سبعین و ثمانمائه.

نقش مهر: «الواثق بالملک الحرمان حسن بن علی بن عثمان»رب اختم بخیر و الاقبال اشارت موجود در پشت سند:

پروانچه اشرف اعلی بر ساله امیرزاده شمس الدین محمد بوقوف بنده درگاه آل رشید

بنام خدا

روز 22 اردیبهشت 85 کاریکاتوری توهین آمیز در روزنامه ایران به چاپ رسید که محتوی آن توهین به ذات انسانی و هویت شخصی افراد یک قومیت در ایران است. از دیدن این کاریکاتور که موجب اعتراضات گسترده میان آذربایجانیها نیز شده، بسیار متأثر شدم. نمی خواهم با آوردن آن کاریکاتور به اهداف طراحان و یا همفکران آنها کمکی کرده باشم. چنین اقدامات سخیفی، دل هر انسان منصفی را به درد می آورد. هرگونه توجیحی برای غیرعمدی این اقدام غیرقابل قبول است چرا که نه روزنامه ایران جایی است که افرادی مبتدی در آن قلم زنند و نه این حرکات فاقد سابقه قبلی است. به عنوان مثال پیشتر نیز صدا و سیما با چاپ پرسشنامه ای موهن، اقدامی مشابه را انجام داده بود.

چگونه می توان خیلی راحت به گروهی از انسانها توهین کرد و سپس آنها را به خاطر اعتراضشان سرزنش نمود؟ این نه اولین بار است و نه آخرین بار که چنین کارهای زشتی انجام می شود. بنده در کتاب «تاریخ زبان ترکی در آذربایجان» (نشر اختر. تبریز. 1385) به پژوهش در ریشه های چنین برخوردهایی پرداخته و نتایج خود را نیز بیان نموده ام. متاسفانه اداره محترم ارشاد 20 صفحه پایانی کتاب یعنی بخش توضیح وضعیت کنونی زبان ترکی در آذربایجان، بیان مشکل و دورنمای آینده را بطور کامل از کتاب حذف نمودند.

به نظرم می رسد که چنین اقدامات زشت و توهین آمیز دارای عقبه ای بسیار قوی و خطرناک در داخل و خارج است. اعتراض به این کاریکاتور تنها خاص یک روزنامه و یا یک نویسنده نیست بلکه اعتراضی است به آن عقبه که از زمان جنگ هرات در ایران به وجود آمده و عده ای بی مایه آن را در پیش گرفته اند. توهین به هیچ انسانی پسندیده نیست. توهین کردن در پاسخ توهین نیز اقدامی نادرست است چرا که با این کار خود به ادامه فضای توهین کمک کرده و اهداف طراحان و مبلغان دشمنی میان قومیتها را تأمین می کنیم.

  طرفدار دشمنی نیستم. ملتها با یکدیگر هیچ دشمنی ندارند. این قلم بدستان بی مایه و سیاستمداران منفعت طلب هستند که در کوس دشمنی می دمند و سود خود می جویند. باید که چشمانی باز داشت. میان اعتراض و فحاشی تفاوت بسیار است. اعتراض حق انسان است حقی که گاه به تکلیف تبدیل می شود.

بنام خدا

انتخابات رياست جمهوری سال 1376 نقطه‌ی عطفی مهم، در روند مطالبات فرهنگی و سياسی و اقتصادی آذربايجان محسوب می‌شود. در اين انتخابات، دو جريان محافظه کار و اصلاح طلب رقابت داشتند. جناح محافظه کار که سعی در باقی ماندن در قدرت داشت، کارنامه‌ی قابل قبولی در مسأله‌ی قوميت‌ها نداشت و عملکرد آن مورد اعتراض بود. جناح اصلاح طلب، رهبری سيد محمد خاتمی با رويکردی نو به ميدان آمده بود. شعار قانون گرايي اين نويد را می‌داد که بسياری از مطالبات پاسخ داده خواهند شد. خاتمی در سنندج چنين گفته بود: «کردها حقوقی داشتند که در طول تاريخ  ضايع شده است و بايد آن حقوق را به آن‌ها ادا کنيم.» با اين حال خاتمی هيچ برنامه‌ی مدون و مشخصی برای مسايل قوميت‌ها نداشت. او هيچ راهکار عملی برای رفع مطالبات فرهنگی قوميت‌ها ارائه نکرد ولی با اين حال مورد اقبال عمومی قرار گرفت.

خاتمی در آذربايجان نيز برنده بود. پس از پيروزی خاتمی در انتخابات فضای جديدی برقرار شد. چون خاتمی فردی از وادی فرهنگ بود، تغيير در اين حوزه چشمگيرتر بود. آزادی فراوانی در عرصه‌ی کتاب مطبوعات پديد آمد. روزنامه‌هايي چون جامعه، توس، نشاط و ... بی‌محابا بسياری از مطالبات حتی ممنوعه را عنوان کرده و به بسياری از حريم‌های ممنوع به ويژه دين وارد شدند. این آزادی مطبوعات در تاريخ ايران واقعاً بی‌سابقه بود.

در آذربايجان نيز امواج اين آزادی مشاهده شد. کتاب‌های صمد بهرنگی که تا پيش از آن ممنوع بود، به صورتی گسترده منتشر شد. کتاب‌های جديدی در باره‌ی تاريخ آذربايجان و به ويژه دوره‌ی برقراری حکومت جمهوری خود مختار منتشر شد. نام پيشه‌وری که تا آن زمان با ترس از اتهام هواداری، آهسته نجوا می‌شد، اينک با بزرگداشت برده می‌شد و تصوير او بر جلد کتاب‌ها نقش می‌بست. اين آزادی در زمينه‌ی فرهنگ اين نکته را منظور کرد که دوره‌ای جديد از دموکراسی واقعی مانند دوره‌ی حکمرانی مصدق در ايران به وجود آمده است. ولی به زودی ابرها در افق نمايان شدند. روزنامه‌های بی‌باک، يک يک توقيف شدند. قتل‌های زنجيره‌ای به مثابه‌ی شوکی بزرگ بر پيکره‌ی اصلاحات وارد شد. بنا به شایعات در ليست افرادی که قرار بود در اين پروژه سر به نيست شوند، نام رضا براهنی نويسنده‌ی آذربايجانی وجود داشت. از این رو براهنی از ايران خارج شده و به کانادا رفت.

در سال 77 کتابی با نام «تاريخ تبار و زبان مردم آذربايجان» در ادامه‌ی آموزه‌های کسروی و افشار منتشر شد. در اين کتاب به مردم آذربايجان خطاب شده بود که دست از زبان ترکی بردارند. در اين کتاب از قول پيامبر اکرم گفته شده است که زبان فارسی و عربی زبان اهل بهشت است.عنوان نخستين  فصل کتاب «نور ز خورشيد خواه» است. در اين بخش گفته شده است.

«چشم دل باز کن جان بينی                 آن چه ناديدنی است آن بينی

گر به اقليم عشق روی آری                   همه آفاق گلستان بينی»

در صفحه‌ی 181 کتاب آمده است:

«سرانجام امروزه همه‌ی آذربايجانی‌ها می‌دانند که زبان فارسی ملی ميهنی و تاريخی آن است. اگر ترکی با يک ديگر صحبت می‌کنند مثل مازندرانی‌ها و گيلانی‌ها روی عادت است. بدان علت است که اين زبان که از 300 سال پيش جايگزين زبان آذری شده در زندگی‌شان مانده به خصوص برای بی‌سوادان و کم سوادان زبان دم دست است.»

(بيداري‌ «وجدان‌ قضاوت‌» در «كشورهاي‌ عربي‌» در مورد «بابك‌»)

حسين‌ فيض‌الهي‌ وحيد
(داراي‌ درجة‌ دكتراي‌ افتخاري‌)

روزها و ماهها و سالها و قرنها (حدود چهار قرن‌ و نيم‌) رژيم‌ خلافت‌ عباسي‌ سعي‌ كرد در بوق‌ و كرنا و «صدا و سيما» و «رسانه‌ هاي‌ مطبوعاتي‌» خود بدمد و چنين‌ قلمداد كند كه‌ بابك‌ - قهرمان‌ بزرگ‌ آذربايجان‌ - فردي‌ «بي‌ دين‌» ، «كافر» ، و يا «اشتراكي‌ مذهب‌» وابسته‌ به‌ «فرقة‌ ُخرّمي‌» از ِفَرق‌ «زرتشتي‌» است‌ تا بدين‌ وسيله‌ بتواند «مشروعيتي‌» براي‌ «حلال‌ كردن‌ خون‌ سرخ‌ جامگان‌» و نيز «كنيز و برده‌» گرفتن‌ زنان‌ و فرزندان‌ و غارت‌ اموال‌ آذربايجانيان‌ داشته‌ باشد.
چرا «مجوز مشروعيت‌» ذكر مي‌ شود؟ براي‌ اينكه‌ «زن‌ و فرزند مسلمان‌» توسط‌ «مسلمان‌» مجوز شرعي‌ براي‌ كنيز و برده‌ بودن‌ و فروخته‌ شدن‌ در بازارهاي‌ بردگان‌ را ندارد. همچنين‌ از آنجا كه‌ گفته‌ شده‌ «الناس‌ مسلطون‌ علي‌ اموالهم‌» (مردم‌ بر اموال‌ خود صاحب‌ اختيار و تسلط‌ دارند) «غارت‌ اموال‌ مسلمين‌» توسط‌ «مسلمين‌» نيز فاقد «مجوز شرعي‌» است‌ پس‌ رژيم‌ خلافت‌ عباسي‌ مجبور بود براي‌ سركوب‌ «قيام‌ مظلومان‌ آذربايجان‌» كه‌ در تحت‌ لواي‌ «سرخ‌ جامگان‌» انجام‌ گرفته‌ بود به‌ «حربة‌ دين‌» متوسل‌ شود يعني‌ خلافت‌ عباسي‌ با سوار شدن‌ بر موج‌ «مجوس‌ پنداري‌» و حضور ذهن‌ مردم‌ ديگر نقاط‌ خلافت‌ از ظهور زرتشت‌ در آذربايجان‌ باستان‌ به‌ راحتي‌ مي‌ خواست‌ قيام‌ كنندگان‌ را بعنوان‌ احياء كنندگان‌ «دين‌ مجوس‌» جلوه‌ داده‌ و بدين‌ ترتيب‌ به‌ سركوب‌ نهضت‌ شيعه‌ سرخ‌ جامگان‌ بپردازد.
مي‌ دانيم‌ كه‌ به‌ نظر فقها و علماي‌ متاثر از خلافت‌ عباسي‌ قيام‌ بر عليه‌ «خليفه‌ مسلمين‌» از طرف‌ «مسلمين‌» به‌ هيچ‌ وجه‌ «جايز» نبود و هيچ‌ مسلماني‌ نمي‌ توانست‌ بر عليه‌ خليفه‌ وقت‌ قيام‌ كند. بر اساس‌ اين‌ تئوري‌ «خلافت‌ ابدي‌ عباسي‌» خليفه‌ حتي‌ اگر «ظالم‌»، «فاسق‌» و غير مقيد به‌ «احكام‌ خدا» نيز بود باز بر عليه‌ او كه‌ جانشين‌ پيغمبر (ص‌) قلمداد مي‌ گرديد نمي‌ شد قيام‌ كرد يعني‌ «مسلمان‌» مجبور به‌ «اطاعت‌ كور كورانه‌» از خليفه‌ وقت‌ بود و اگر كسي‌ بر عليه‌ «ظلم‌ و ستم‌ خليفه‌» قيام‌ مي‌ كرد چون‌ اين‌ حق‌ از «مسلمان‌» ساقط‌ بود پس‌ هر قيامي‌ بر اساس‌ اين‌ تئوري‌ قيام‌ «كفار» و «بيدينان‌» و بدتر از همه‌ «خرم‌ دينان‌» بر عليه‌ «خليفه‌ مسلمانان‌» نسبت‌ داده‌ مي‌ شد.
اطاعت‌ كور كورانه‌ از خليفه‌ حتي‌ به‌ جايي‌ رسيده‌ بود كه‌ «نووي‌» (م‌ 676ق‌) عالم‌ و محدث‌ معروف‌ كه‌ بيست‌ سال‌ بعد از «سقوط‌ خلافت‌ عباسي‌» (656) وارد عرصه‌ شده‌ بود گويا بعدها در عكس‌ العمل‌ به‌ عزل‌ و كشته‌ شدن‌ «المستعصم‌ بالله‌» - آخرين‌ خليفه‌ عباسي‌ - با قبول‌ كليه‌ رذايل‌ اين‌ خليفه‌ باز به‌ صراحت‌ نوشت‌ كه‌ «همه‌ اهل‌ سنت‌ از فقها و محدثان‌ و متكلمان‌ بر اين‌ عقيده‌ اند كه‌ خليفه‌ و حاكم‌ به‌ دليل‌ فسق‌ و ظلم‌ و تعطيل‌ احكام‌ خدا ، عزل‌ و خلع‌ نمي‌ شود و خروج‌ و قيام‌ عليه‌ او جايز نيست‌»

معرفي و تاريخچه دانشگاه تبريز

آذربايجان ، از مهدهاي فرهنگ غني ايران در ادوار مختلف تاريخ بوده و سوابق مكتوب آن كافيست كه اين خطه را منبع الهام و تنوير دانش و فرهنگ ايران زمين معرفي كند. آذربايجان مهد بزرگمرداني چون: علامه جعفري، علامه طباطبائي، علامه اميني، شهيد قاضي طباطبائي، شهيد مدني مي باشد كه مردم نام و ياد انها را سينه به سينه براي آيندگان منتقل خواهند كرد. اين سرزمين همچنين مهد دلير مرداني چون شيخ محمد خياباني، ستارخان و باقرخان است. بهتر است بگوييم، آذربايجان را مي توان از مردان بزرگش شناخت و هم اين مردان بزرگ و تاريخ ساز خود، دامان پرورده سرزمين غيرت، حماسه و شور آذربايجان هستند. شهريار، پروين، قطران، گنجوي از يك طرف و خواجه نصير الدين طوسي، خواجه رشيد الدين فضل الله و خواجه غيات الدين محمد از طرف ديگر هركدام بنحوي نام آذربايجان رتا در دوره هاي مختلف برسر زبانها انداخته و آن را مهد فرهنگ و تمدن ايراني قرار داده اند.

هر حكومتي نيز در ايران در هر دوره اي، بدليل موقعيت استراتژيك و منابع انساني موجود يا شهر تبريز را مركز امور خود قرار مي داد يا اينكه به آن نظر خاصي داشته است. حكومت 80 ساله مغولان در آذربايجان حديث ديگري است، در اين گوشه از تاريخ، آذربايجان به موزه اي بزرگ تبديل شد و رتبه هاي برتر علمي را در دنيا كسب كرد. دوره اي كه در آن مراكز علمي بزرگي چون ربع رشيدي، شام غازان و رصدخانه مراغه درخشيدند و به شهرت و اعتبار جهاني دست يافتند. به رغم اين، متأسفانه تبريز بعد از آن دوران طلائي، هرچند كه مشاهير بزرگي را به جامعه علمي تحويل داده است، اما ديگر آن فروغ گذشته خود را نيافت. دليل آن هم شايد در نبود مراكز قدرتمند دانش و امكانات مناسب براي پژوهش و تحقيق دانست.

تا 60-70 سال پيش كه دانشگاه تبريز تأسيس شد مركزي علمي براي تحقق اين امور وجود نداشت تا اينكه در خرداد ماه 1326 بر اثر تحولات سياسي منطقه، دانشگاهي بنام "آذربايجان يونورسيتيسي" تأسيس شد اما پس از چندي بر اثر تحولات بعدي فعاليت آن عملا متوقف شد. از طرف شخصيتهاي مختلف اقدامات همه جانبه اي براي تأسيس دانشگاه شكل گرفت و بلافاصله در ديماه همان سال دكتر مصطفي حبيبي و دكتر خانبابا بياني از دانشگاه تهران مأموريت يافتند  براي تأسيس دوباره دانشگاه در تبريز، به اين شهر عزيمت كنند. اين هيأت پس از تأئيد لزوم تأسيس دانشگاه  و پيگيري استاندار وقت و مردم آذربايجان ، شش ميليون ريال بودجه براي تأسيس دانشگاه تصويب شد . اما باز هم تغييرات هيأت دولت اين اقدامات را مسكوت گذاشت تا اينكه با پافشاري دوباره سرانجام  دكتر بياتي به رياست دانشكده هاي ادبيات و پزشكي كار آموزش خود را شروع كردند .

تا تيرماه  1328 ساختمانهاي دانشگاه به شكل استيجاري در سطح شهر پراكنده شده بود ولي به علت نياز به تمركز دانشگاه و توسعه آن در تيرماه همان سال در زميني به مساحت 247 هزار متر مربع كلنگ بناي دانشگاه به دست دكتر زنگنه ، وزير فرهنگ وقت به زمين زده شد و بلافاصله 5 ميليون اعتبار براي شروع آن از طرف دولت تصويب شد وكارهاي ساختماني آغاز شد . اما بدليل رسيدن فصل سرما ، عمليات اجرائي نيمه كاره ماند تا اينكه در ارديبهشت ماه  1329 با آغاز فصل كار عمليات اجرائي هماهنگ با ساختمان بيمارستان 150 تخت خوابي شروع به فعاليت نمود و 15 سال بعد دانشكده هاي  پزشكي و كشاورزي و سپس ساير دانشكده ها به اين محل نقل مكان كردند .اين دانشگاه در وادي امر با دو دانشكده ادبيات و پزشكي شروع به كار نمود و با گذشت زمان دانشكده ها ، آزمايشگاهها ، كارگاهها ، آموزشكده هاي آن يكي پس از ديگري تأسيس مي شدند و تبريز آهسته آهسته به جايگاه واقعي خود نزديك مي شد. همچنين علاوه بر دانشگاه تبريز كه بعدها به دو دانشگاه يعني تبريز و علوم پزشكي تبريز تقسيم شد دانشگاه هنر اسلامي ، تربيت معلم  آذربايجان ، صنعتي سهند ، آزاد اسلامي و ساير دانشگاهها و موسسات آموزش عالي نيز تأسيس شدند تا آذربايجان را بعنوان دومين شهر بزرگ دانشگاهي كشور پس از تهران و بزرگترين قطب علمي شمالغرب كشور مطرح سازند. اين دانشگاه در حال حاضر با بيش از 11 هزار نفر دانشجو و حدود 500 نفر هيأت علمي 200 آزمايشگاه تخصصي و عمومي كه برخي در دنيا و برخي خاورميانه منحصر به فرد هستند ، موزه تاريخ و فرهنگ ، حوزه جانور شناسي  ، حوزه زمين شناسي ، مركز پردازش تصاوير ماهواره اي و مراكز و موسسات تحقيقاتي و پژوهشي  بزرگ ، پتانسيل بسيار بزرگي را در كشور فراهم نموده تا در راستاي اهداف والاي جمهوري اسلامي به كار گرفته شود و تمامي اينها نبوده مگر به نيت پاك و صادقانه مردم غيورآذربايجان كه با پا فشاري هاي خود اين نيت را از قوه به فعل در آوردند.

دكتر عباس خياوي

روز چهاردهم تيرماه سال 1379، در پاي قلعه بابك يك روز فراموش نشدني بود. آن روز، هزاران نفر از مردم آذربايجان و آذربايجاني‌هاي ديگر نقاط ايران براي بزرگداشت بابك- همان ايراني كه 22 سال با خلفاي عباسي جنگيد و نگذاشت پايشان به اين خطه از آذربايجان باز شود- گرد هم آمدند.

بماند كه برنامه‌ريزي شدن اين اجتماع بزرگ كه شاهدان عيني رقم آن را به اغراق تا سي هزار نفر ذكر كرده‌اند و برخوردهاي نسنجيده مانع از تاريخي شدن اين روز شد. تاريخ ايران و مردم ايران، جدا از اما و اگرهايي كه افكار و انديشه‌هاي متعدد پيرامون بابك آورده‌اند، اين شخصيت تاريخي و سال‌هاي مبارزه او را از ياد نمي‌برند و مورخان بزرگي چون سعيد نفيسي و باستاني پاريزي پيرامون اين مرد بزرگ اظهار عقيده كرده‌اند.

اميد كه امسال براي مهماناني كه از دور و نزديك پاي قلعه بابك گرد هم آمده‌اند برنامه‌ريزي شده باشد و اميد كه مقدمات و امكانات رفاهي فراهم آمده باشد و نهادهاي مربوطه، ايمني و امنيت مردم و مهمانان را تأمين كرده باشند.        

**

هفتم تا چهاردهم تيرماه در ميان ايرانيان سرافراز و آذربايجانيان دلاور به عنوان هفته «بابك» و دهم همان ماه به نام روز «بابك» نامگذاري شده است. سال گذشته در هفته بابك بويژه در روز دهم تيرماه، سالروز تولد «بابك»، صدها هزار تن قلعه بابك را برفراز قلعه مغرور «بذ» در بخش «كليبر» از شهرستان «اهر» چون نگين در ميان گرفتند و همزمان با هنرمندان و نوازندگان ياد اين ابرمرد تاريخ ايران را در آوازهاي ميهني و سرودهاي اصيل و ديني عاشق‌هاي دلسوخته آذربايجاني گرامي داشتند.

بابك خرمدين اين بزرگ سردار تاريخ ايران كيست؟

بابك فرزند «مرداس» در آذربايجان به دنيا آمد و از همان ابتداي كودكي نشانه‌هاي نبوغ و دلاوري را از خود نمايان ساخت. مادر وي شيرزني از زنان آذربايجان بود. پرورش بابك در دامن پاك اين زن غيرتمند، موجب شد وي رسم آزادگي و عياري را بيش از نوجوانان روزگار خود بياموزد. رزوگاري كه بابك در آن مي‌زيست، آكنده از حيله، كينه و ستم بود. در پي حاكميت جبارانه خلفاي بغداد و ستم اشراف و خوانين محلي، توده‌هاي مردم در سختي و فشار كمرشكني قرار داشتند. اگرچه تا اواخر سده دوم هجري، قيام‌هاي مردمي بزرگ و البته ناموفقي از جانب «ابومسلم خراساني»، «سنباد»، «حمزه بن آورك» و «استاد سيس» صورت گرفته بود اما همچنان ظلم‌هاي خلفاي اموي و عباسي وقيحانه و بي رحمانه ادامه داشت و همه قيام‌هاي ايرانيان ستمديده و تحقير شده شكست خورده بود. در چنين شرايط اسفباري مردم تحت ستم آذربايجان بيش از پيش در محاق ظلم «مأمون و معتصم» اين دو خليفه ددمنش عباسي قرار داشتند. شدت ظلم و تبعيض حاكم بر جامعه به حدي بود كه دهقانان و پيشه‌وران آذربايجان در شرايطي كه نااميدي تمام اقوام فلات ايران را دربر گرفته بود به اطراف آتشي زدند كه «جاويدان» فرزند شهرك، آن را بر فراز كوهستان‌هاي «اردبيل» (اورتابئل) برافروخته بود. بابك خرمدين نيز به حلقه اين رزمندگان دست از جان شسته پيوست.

در سال 200 هجري قمري، بابك پس از مرگ «جاويدان» جاي او را گرفت. بسياري از مورخان بر اين باورند كه آغاز پيشوايي «بابك خرمدين» بر پيروان «جاويدان» تاريخ خاورميانه را در مسيري ديگر قرار داد. عظمت انديشه، مردانگي بي بديل، صداقت بيان، قدرت اراده و نيرومندي جسم او پيروان «جاويد» را به گونه‌‌اي متحول كرد كه بيشتر از آذربايجانيان و طوايف ترك و گيل و تات، اقوام ديگر نيز از اقصي نقاط فلات ايران و قفقاز و سرزمين روم به وي پيوستند. از همايش اين جمعيت انبوه، قشون دفاعي قدرتمندي پديد آمد كه تا سه دهه بر بام قصرهاي بغداد و تخت‌هاي مرصع خلفاي عباسي لرزه افكند و قول بسياري از مورخان قديم، همچون «ابن حوقل»، «ابن جوزي»، «شهرستاني» و «دينوري» احتمال سقوط سلسله مقتدر عباسي را مطرح كرد.

رشادت‌هاي مدافعان حريت، استقلال و مساوات طلبي به رهبري بابك تا حدي گسترده بود كه حماسه‌هاي خرمدينان در قالب افسانه‌هايي سحرانگيز از شبه قاره هند تا قلمرو روميان و از جزيره العرب تا بلاد اسلاوها منتشر شد. اين بزرگ مرد تاريخ با سرانجامي بسيار تكان دهنده و البته در نهايت اوج مردانه، جان خود را همچون همرزمان ديگر خود فداي ارتقاي سطح شرف و آزادي مرز و بوم پر افتخار خود كرد.

«افشين اشراف‌زاده»، «اشروسنه» كه به رغم ايراني بودن، در خدمت خفت‌بار «معتصم» خليفه سفاك بغداد قرار داشت با خدعه بابك را اسير كرد و او را از اوج كوهستان‌هاي پر افتخار «بذ» به حضيض قصرهاي پر از نيرنگ بغداد روانه كرد. به دستور معتصم، «نود نود» جلاد بني عباس مأموريت يافت در حضور درباريان و خود خليفه، به ترتيب دست‌ها و پاهاي بابك را از تن جدا كند.

در وصف اين لحظات رقت‌بار «خواجه نظام‌الملك» در سياست‌نامه نوشته است؛ بابك پس از قطع دست راستش با دست چپ خون دست راست را بر چهره خود ماليد و تمام صورتش را گلگون از خون كرد. معتصم مي‌پرسد، دليل اين كار چيست؟ بابك پاسخي داد كه بعد از 1200 سال هنوز استدلال محكم مردي و مردانگي و آزادي و آزادگي است. «من با خون، سيماي خود را سرخ كردم تا تو نگويي ترس از مرگ، رنگ صورتم را زرد كرد.» اكنون هفته بابك و روز بابك در پيش روي ما ايراني‌هاست. بي گمان اين كنگره عظيم مردمي، امسال بسيار پرشكوهتر از سال‌هاي گذشته بود. حضور ورزشكاران، كوهنوردان و طبيعت دوستان همراه با ديگر هموطنان عزيزمان بر فراز قلعه بابك بر جذابيت اين كنگره افزود و نشان داد كه هم‌ميهنان ما بار ديگر آتشي را كه بيش از 1200 سال بر فراز ديواره‌هاي بلند «بذ» آزادگان و آزاديخواهان افرودخته‌اند، هنوز پاس مي‌دارند.

كشف 51 محوطه باستاني مربوط به دوره اورارتو (سه هزار سال پيش)‌ در شهرستان‌هاي سلماس و خوي (استان آذربايجان غربي)، نظريه‏ي باستان‌شناسان را در مورد وجود دولت اورارتو در شمال غرب درياچه اروميه قوت بخشيد. انتخاب حوزه‏ي اطراف درياچه‎ي اروميه براي زندگي از سوي اورارتويي‌ها، وجود معادن نمك و فلزاتي چون مس و آهن و زمين‌هاي حاصل‌خيز كشاورزي و رودخانه‌ها و نيز موقعيت مناسب تجاري اين منطقه در دوران باستان بوده است. اورآرتويك دولت نيرومند، هم‎زمان با دولت ماد بوده است.

«رضا حيدري»، باستان‌شناس ميراث فرهنگي و گردش‌گري آذربايجان غربي گفت: «وجود محوطه‌هاي باستاني متعدد شناسايي شده و شباهت اين محوطه‌ها به آثار و محوطه‌هاي باستاني به جاي‌مانده از دوره‏ي اوراتو در قلمرو تركيه‎ي امروزي (به‌ويژه در اطراف درياچه وان) نشان مي‌دهد شمال غرب درياچه اروميه يكي از مراكز مهم اورارتويي بوده است.»

در بررسي‌هاي باستان‌شناسي در شهرستان سلماس و خوي، آثاري هم‌چون گوردخمه‌ها، تپه‌ها، قلعه‌ها و گورستان‌ها مربوط به دوره‌ي اورارتويي به دست آمده است. حيدري افزود: «وجود آثار مشابهي در اين محوطه‌ها با محوطه‌هاي موجود در قلمرو كشور تركيه‎‏ي امروزي، نشان دهنده ارتباط بسيار گسترده اجتماعي، نظامي، سياسي و تجاري اين منطقه با نواحي درياچه وان در هزاره اول قبل از ميلاد است.»

به گفته حيدري، انتخاب حوزه‎‏ي اطراف درياچه اروميه براي زندگي از سوي اورارتويي‌ها به دليل وجود كانسارهاي مس و آهن، زمين‌هاي كشاورزي حاصل‏خيز و رودخانه‌ها، معادن نمك فراوان و موقعيت مناسب تجاري اين منطقه در دوران باستان بوده است.

حوزه شمال‌غرب درياچه اروميه در سال‌هاي پيش از انقلاب از سوي باستان‌شناسان خارجي مورد كاوش و مطالعه قرار گرفته است. بررسي مجدد باستان‌شناسي اين محوطه‌ها از سال 1380 توسط گروه‎هاي ايراني آغاز شد.

از حكومت اورارتويي در شمال غرب ايران آثار با ارزش بسياري از جمله كتيبه‌هايي، بر جاي مانده است. اين كتيبه‌ها، اسناد بسيار با ارزشي در مورد تحول انديشه سياسي و حتي تاريخ سياسي منطقه عرضه مي‌كنند. به اعتقاد كارشناسان سهم اصلي در توسعه شهرسازي حصاردار ايران نيز از آن معماران اورارتويي است. در سده‌هاي 9 و 8 قبل از ميلاد، شهرهاي اورارتويي با طرح‌هاي فشرده و خانه‌هاي نزديك به هم و بدون تابعيت از عوارض سطح‌الارضي با ديوارهاي بسيار محكم و بام‌هاي مرتفع ايجاد شدند.

باكو/ آذربايجان: روز گذشته به نشانه‌ى حمايت از تحركات اخير ايران در اعتراض به انتشار يك كاريكاتور، پرچم جمهورى اسلامى در باكو ، پايتخت جمهوری آذربايجان به آتش كشيده شد. به گزارش خبرگزارى آسوشيتدپرس ، حدود ۳۰ تظاهركننده كه سعى داشتند، به سفارت ايران نزديك شوند، در برخورد با كمربند حفاظتى پليس اطراف سفارت،‌ متوقف شدند. اين عده عكس‌هايى از محمود احمدى‌نژاد رييس جمهورى را با پس‌زمينه‌ى تصوير صليب شكسته، نشان نازى‌ها، حمل مى‌كردند. پليس حدود ۴ نفر را بازداشت و سپس آزاد كرد.