چیله گئجه ییز

   مبارک اولسون

                  چیلله گئجه سی

یازیب توپلایان :علی برازنده.تورک
turkbaris2003@yahoo.com

ایل بویو آذربایجان خالقی بیرچوخ اوزه ل گونلری عزیزلییب اوگونلراوچون بیرپارا دبلرو عنعنه لر یارالدمیش لار کی اونلارین بیریده "چیلله گئجه سی"دیر."چیلله"سوزو چهله یا همان قیشین ایلک قیرخ گونوندن آلنمیش دیر کی چوخ اسکی و تاریخی بیر گئچمیشه صاحیب دیر.گوز(پاییز)فصلینین سون گئجه سی و صاباحی قیش گونونون ایلکی ائل آراسیندا چوخ طنطنه لی وشادلیقلارلا دولواولان بیر گون اولارق تانینان چیلله گئجه سی وچیلله آخشامی آدلانیر.
فارس دیلینده "شب یلدا"آدیلن تانینان و عرب دیلینده آلنمیش دوغوم معناسی وئرن یلدا،بیرپارا اینانیشلارا گوره حضرت عیسی نین دوغوم گونی سایلیر کی آذربایجانلیلار و تورک خالقی آراسیندا "ائرمنی خاچی سویا سالان "گئجه ده تانینماقدادیر.خاطیرلاتماق گرکیر کی چیلله دبی و چیلله گئجه سی ائرمنی و مسیحیت دینی لن ایلگی سی وباغلیلیقی یوخدورو چیلله گئجه سی ایران و آذربایجان خالقیلارینا عاییت بیر گون سایلیر.
اسکی و قدیم زمانلار قیش گونلری آیری فصیللره گوره چوخ چتین و مشیقتلی اولدوقوندان اینسانلار چالیشاردیلارکی بواوچ فصلین ایچریسینده اوزون قیش گونلرنی گئچیرتمک اوچون حاضیرلیق و تداریک گوروب بوفصلی باشاچاتدیرسینلار.آذربایجان خالقنین آراسیندا قیش فصلینین ایکی آیی چیلله گونلری سایلیر کی بیری بویوک چیلله و ایکینجی سی بالا چیلله دیر.بویوک چیلله قیرخ گون اولوب بالا  چیلله ایگیرمی گون دور.بیرده بوزآی(boz ay)یادا "بوزچیلله" واردیر کی اونا "آغلار – گولر"و"هفت البویوت" آیی کی اسفند آییلن مصادف دیر وار.
چیلله گئجه سین عزیزلمک اوچون خالق اوزیوردلارینا باغلی و قیش زمانینا قدر ساخلاماقی چتین اولان میوه لروایسدی و یای فصلینده تاپیلان میوه لری بوگئجه اوچون یئمگه حاضیرلاییب ایلین ان اوزون گئجه سینی گئچیرتمک اوچون "چیلله سفره" سنده یئروئرلر.قدیم زمان بوگونکی کیمی سردخانا و بوزدولابی(یخچال)اولمادیقی اوچون یازو یای میوه لرینی ساخلاماق چوخ باشارجیلیق و هنرایستردی.چیلله گئجه سنین ان گوزده اولان یئمگی قارپوزبعضاً قوهون دور کی قدیم یای فصلینده قارپوزی آلیب ،سامان ایچریسنده ائولرین یادا محله لرین  سردابالاردا ساخلاردیلاربوایشی هرکس باشارابیلمزدی اونا گورده قارپوزی اوزون بیرزمان ساخلاماق و چیلله گئجه سینه یئتیشدیرمک چوخ باشارجیلیق ایستین بیر ایش سایلاردی.اوناگورده ده قارپوز چیلله سفره سنین گلینی سایلیب هر ائوده قارپوز یئیلرده.چیلله گئجه سی قارپوز یئمک اینانیشلارا گوره سویوقلوق اولدوقوندان سبب اولار کی قیش بویو آدام اوشومه ییب،خسته لیکلره دوچاراولماییب سویوق دان و اوشورتملردن اوزاق قالسین.
چیلله گئجه سی سفره سین"شب چره وزلری"حالوا،پشمک،نوغول،باسلیق،سوجوق، کیشمیش، بادام؛ نخود ،گیردکان،قووورقا،توخوم، دان عبارت اولوب ؛میوه لردنده قارپوز،نار،آلما،هئیوا،ازگیل،قوهون، امرود،وآیری مووجود فصل میوه لری اولار.چیلله گئجه سنین شام خورگی ده گئنه بوگئجه یه عاییت اولار؛قدیم گونوموزده کی کیمی دوگی بول اولمادیقیندان هر ائوده دوگی و پیلو پیشیرلردی.
آیری بیردب کی بوگونه عاییت دیر،"چیلله لیک "دیر کی تازاگلین لره وآداخلی اولانلارا گوندرلیر.تازاگلین قیزلارا ،آتا ائویندن قیزین اوزونه ؛کورکنه وقایناناسینا،قایناتاسینا،بالدیزلاری و قئینلری اوچون چیلله پایی گوندریلر.چیلله آخشامی هاوا آلاجاقارانلیق اولدوقی زمان گوزه ل بیر شکیلده خونچالارا دوزولموش چیلله لیک لرقیزین ائوینه یولانار.قدیم زمانلار بوخونچالارین سای سی یئددی دانااولاردی کی گونوموزده بوخونچالارین سایی سی آزالیب.شام یئمکلری؛شب چره وز لر،گوزل بیرشکیلده بزنمیش قارپوز،وسایر مئیوه لربوخونچانین ایچینده اولوب،ائوآداملارینادا پارچالارو دونلوقلارو بونلارا بنزه ر هدیه لر قویولار؛قیزاوچون ده اوزلیکله قیش باشماقی و چکمه و پالتوو یاغمورلوق آلنیر.خاطیرلاتماق گرکیر کی خونچا قیزعائله سی طرفیندن گوندوز خونچالاری گورمک اوچون چاغریلارلار،اونلاردا قولاریندان قوپان قدربیرپارا هدیه لر بوخونچالارا آرتیرالار.آخشام چاغی خونچالار قیزائوینه یولانار،قیز ائوینه خونچا آپارانلارادا قیزین قیاناتاسی و یا کورکن طرفیندن ساغباشلار وئرلر.سونرا قیزطاباغلاری آلیب ائوده بیر اوتاقدا سجین ایله دوزه ر تا ارتسی گون اوغلان آداملاری گلیب یوللانان "چیلله لیک لری"گورسونلر.اوغلان طرفیندن قیزائوینه اوچون قارشیلیق "بالاچیلله "نین اوللینده "چیلله لیک"یوللانیرکی بویولانان خونچادا قارپوز یئرینه "قوهون" و باشقا شب چره وز لرو گیسی و پالتارلار هدیه اولونار.  
منبع :گجیل سایتی

نظر وئرین

 بوننان چوخ منی آغلاتمایین

ائلــه بيــلدين اؤتَـــری بير هـــوس دی

سَن بيلممه دين بو سِئوگينين قـدرينی

نــه بيلَيديم چَه کديکلَريــــم عـبث دی

سَـن بيلمَدين بو سِئوگينين قدرينی

اوره َگيمده نِـــئچه كَـــــــدَر ســــيزلادی

باخيشلاريم داييم سَـــني ايـــزلَدی

حَســـرَتيله يوللارينــی گــــؤزلَديــــم

سَـن بيلمَدين بو سِئوگينين قدرينی

يوخي ايدي بلكه سـنه بو ســئوگي

سـاچلاريمدا دؤنـدی دَنه بو سِئوگي

حئييف بيرده هاچان دؤنه بو سِئوگی

سَن بيلمَدين بـو سِئوگينين قـدرينی

اوخویان : کؤنول خاسی یوا

ایسته سه ز بو گؤزل اوخوماغا قولاق وئره سیز تلخ و شیرین وبلاکینا باش وورون

http://kadco.blogfa.com/

چیلله قارپوزون بوجور  ییر لر 

             قلعه بابک

در 50 كيلومتري‌ شمال‌ شهرستان‌ اهر و در 16 كيلومتري‌ غربي‌ كليبر و به‌ فراز ارتفاعات‌ غربي‌ رود قره‌ سو خودنمايي‌ مي‌كند. براي‌ رسيدن‌ به‌ دروازة‌ قلعه‌ بايد از معبر دالان‌ مانندي‌ به‌ طول‌ 200 متر عبور كرد. اين‌ قلعه‌ از برج‌ وباروهاي‌ متعددي‌ تشكيل‌ يافته‌ كه‌ برجهاي‌ مدور از سنگ‌ مالون‌ با ملات‌ ساروج‌ است‌ و باروها نيز از نوعي‌ سنگ‌ گرانيت‌ ساخته‌ شده‌اند.
پس‌ از عبور از معبري‌ تنگ‌ به‌ قصري‌ مي‌رسيم‌ كه‌ بصورت‌ سه‌ طبقه ‌بوده‌، مشتمل‌ بر تالار اصلي‌ و هفت‌ اطاق‌ در اطراف ‌تالار مركزي‌ مي‌باشد. در قسمت‌ شرقي‌، تأسيسات‌ ديگري‌ مركب‌ از چند اتاق‌ و آب‌ انبار قرار دارد.
سقف‌ آب‌ انبارها با طاقهاي‌ جناغي‌ و گهواره‌اي‌ پوشيده‌ شده‌ است‌. در قسمت‌ شمال‌ غربي‌ بوسيله‌ پلكانهاي ‌سرتاسري‌ كه‌ اكنون‌ ويران‌ شده‌ به‌ قسمت‌ فوقاني‌ مي‌توان‌ صعود كرد، داخل‌ آن‌ به‌ وسيلة‌ دو نيم‌ ستون‌ مشخص‌ گرديده‌است‌. در قسمت‌ بالاي‌ اين‌ ستونها محلي‌ جاسازي‌ شده‌ كه‌ شامل‌ چند بخش‌ مي‌باشد و احتمالاً اين‌ محل‌، مقرسربازان‌ جهت‌ ديده‌ باني‌ بوده‌ است‌.
مجموع مساحت‌ اين‌ قلعه‌ در حدود ده‌ هزار متر مربع‌ مي‌باشد. زمان‌ قطعي‌ احداث‌ اين‌ بنا معلوم‌ نيست‌، ولي‌ احتمال‌دارد مجموعة‌ قلعه‌ در دورة‌ ساساني‌ احداث‌ گرديده‌ باشد. از آنجا كه‌ اين‌ مجموعه‌ در قرن‌ سوم‌ يكي‌ از پايگاههاي‌ مهم ‌و محكم‌ بابك‌ خرم‌ دين‌ در مصاف‌ با اعراب‌ و لشگريان‌ خلفاي‌ عباسي‌ بوده‌، تعميرات‌ اساسي‌ در آن‌ انجام‌ گرفت‌ وقسمتهايي‌ به‌ آن‌ اضافه‌ شد و در كاوشهايي‌ كه‌ در چهار اتاق‌ قصر اين‌ قلعه‌ به‌ عمل‌ آمد چندين‌ تنور و سفالينه‌هاي ‌متعددي‌ مربوط‌ به‌ قرن‌ سوم‌ هجري‌ و سفالهايي‌ مربوط‌ به‌ اواخر قرن‌ هفتم‌ هجري‌ و سكه‌ هايي‌ از دوران‌ اتابكان‌ كشف‌گرديده‌ است‌.

 

 

 

دستور زبان ترکی

 
نویسنده: احمد کاویانپور

منبع :http://www.golha.net/urmu/dastur_zaban/index_dastur_zaban.htm?u=Hamed

 اوستاد شهریارین سلیمان رستمه گوندردیگی مکتوبو با جواب (1)

بیز بیر دریا قان ویرمیشیک

زندانلاردا جان ویرمیشیک.

... من ده تکم سیزه قربان،

تک جانیم هاموزا قربان

شهریار.

«قان وردینیز»،  «جان ویردینیز»

سیز قان سه پیپ اود دردینیز

گوجونوزو گؤستردینیز

حقینیزی ییه نلره-

بیر عصرده نئچه کره.

اين آهنگ هاي زيبا براي عزيزان ترك ايراني برايگوشدادنو دانلود روي اهنك كليك نماييد

براي قراردادن آهنگ ها در ويلاگ يا سايتتان آدرس اهنگ را در كد زير قرار دهيد

درباره جنبش دموکراتیک

موسیقی تركمن صحرا

                             پژوهشگر: صدف جمشیدی

طایفه هایی از قوم تركمن (اوغوزهای سابق) كه حدود هزار سال پیش به هنگام زیستن در كناره های رود سیحون واقع در ماورا النهر به دست امیران سامانی مسلمان شده بودند، ششصد سال در محدوده ای جغرافیایی سكنا گزیدند كه امروزه تركمن صحرا نامیده می‌شود. این منطقه كه در منتها الیه شرق مازندران و بخشی از شمال خراسان جای دارد. ناحیه ی گسترده ای است به محدود به تركمنستان از شمال، شهرستان بجنورد از شرق،

دریای مازندران از غرب و رشته كوههای البرز از جنوب. امروزه در تركمن صحرا تیره های مهمی ‌چون (یموت)، (گوگلان)، (نخوردلی) و(سالور) زندگی می‌كنند كه تیره های كم نفر (تكه) و(مورچه لی) را نیز می‌توان به آنها اضافه كرد.
نیاكان تیره های تركمن (اوغوزها) كه در رده بندی ترك نژادان، از ترك های شرقی اند، به هنگام حركت از غرب چین و جنوب مغولستان به سوی آسیای میانه، خنیاگران دوره گردی را به همراه داشتند كه (اوزان) نامیده می‌شدند. اوزان ها زبان گویا و روایتگر رنجهای مردم خود بودند. اوزان ها كه كارشان ریشه ی عمیقی در آیین شامانی (موسیقی درمانی) در شأن قهرمانان ایل، حماسه ها می‌سرودند و این را می‌توان همه ی آثار بنیادی موسیقی ترك زبانان دانست. به عبارت دیگر، اوزان ها، بخشی از تركی سرایان صده های گذشته اند كه سوگ و شادی و یزم و بزم انسانها را با واژگانی ساده و آهنگ هایی موزون و دل نشین بیان داشته اند و با انتقال آنها از نسلی به نسل دیگر،‌ این آثار را به ما رسانده اند.
یكی از محقق های روسی در اثرخود "موسیقی تركمن" می‌نویسد:
(بخشی به كسی اطلاق می‌شده است كه خط ایونغوزی را می‌توانسته به خوبی بخواند)
این محقق در جای دیگر از كتاب می‌گوید:
(باكشی واژه ای مغولی است و معنی استاد می‌دهد و به كسی اطلاق می‌شده كه حالات شمن را به خود گرفته است.)
اما عنوان بخشی در متنهای فارسی به معنای بخشیدن و هبه كردن آمده است.
بخشی ها روان پزشكانی هستند كه نفسی گرم به ایشان بخشیده شده است. گمان می‌رود كه واژه ی "بخشی" عمری بیش از 250 تا300 سال نداشته باشد. چرا كه در زمان مختوم قلی واژه ی (اوزان) هنوز مصطلح بوده و هنوز تماماً جای خود را به واژه (بخشی) نداده بوده است.
چنانكه عارف وشاعر بزرگ تركمن مختوم قلی در یكی از شعر های خود آن دو را مترادف هم در آورده است:
(اگر به این سعادت روی نهند، بخشی و اوزان در آیند)
"بخشی" تركمن در همه جا یا دوتار و آواز تاریخ قوم خویش را می‌گویند.
او آنقدر حرف دارد كه فرصتی برای شاد زیستن و آرام زیستن ندارد. شاید به همین دلیل است كه رقص، در اغلب فرهنگ های نواحی ایران،‌ بخشی از ادبیات شفاهی را تشكیل می‌دهد در برخی از فرهنگ ها از مهم ترین عوامل بروز و ارا‍‍ یه فرهنگ یك قوم به شمار می‌رود، در میان تركمن ها جای ویژه ای ندارد و عدم حضور سازهای كوبه ای در فرهنگ و موسیقی تركمن می‌تواند دلیلی بر این مدعا باشد. وابستگی زیاد تركمن به اسب در گذشته و حضور سنت دیرینه ی قالی بافی و حركت های موزون و نمدمالی در تركمن صحرا باعث شده است كه مردم تركمن پدیده ی ریتم را در فرهنگ خود در تداوم صدای موزون و متنوع سم اسبان و حركت ها و صدای ریتمیك شانه در قالی بافی و حركت های موزون در نمد مالی جست و جو كنند. در اینجا صدای سم اسبان و صدای برخورد شانه بر تاروپود قالی به جای سازهای ضربه ای و ضربی نشسته است.

منبع:http://www.yol.ir/modules/news/article.php?storyid=816

لغات7    يئديمجي سوزلوک

من سئويرم آذربايجان ائليني،

اؤيره نيرم اونون شيرين ديليني،

بو ديل اجداديمين حيات سسي دير،

اودلار يوردوموزون اود نفسي دير!

لغت	ايضافه توضيح (توضيح اضافه)	معني Aday
اورپك	باش اؤرتوگو- چرقت	چادر،چارقت،روسري
بولانليق	كئدر	تيره، سياهي
قوبولار	باتلاقلار	باتلاق ها،پستي ها
بويلارين	دستانلارين	عياران
پئشه	حرفه	حرفه،كاري كه كسي درآن ماهرباشد
سومورروردولار	سورماق (ائتمك)	پرسيدن،در برخي جاها: ليسيدن
كوشولتو	سس	صدا،آمدن ناگهاني صدا
قاپسانماق	اؤزونه يئر آچماق	براي خودجاكردن(دربرخي جاها: پررويي)

۱ - گؤنلو سئوه ن گؤیچه ک اولار

۲ - گؤنول اوشاق کیمین دیر ، گؤروب سئودیغینی ایسته ر

۳ - گؤیولدن گؤیوله یول وار

۴ - گؤیلو بالیغ اتی ایسته یه ن ، بوز اوستونده ایله شه ر

۵ - گؤیولسوز ایت آوی آولاماز

۶ - گؤیوللو کوتک بیلمیز ، آلوده ادب بیلمز

۷ - گؤیولسوز ایت ، سورویه صاحاب چیخماز

۸ - گؤیولسوزدن خئییر گه لمه ز

۹ - گؤی مینجیغیم کیمده دی ، منیم گؤیلوم اوندا دی

۱۰ - گؤز گؤرمه سه ، گؤیول ایسته مه ز

منبع :http://atasozo.mihanblog.com/Page-6.ASPX

تاریخ موسیقی قاراگیله

قارا گيله؛ تبريز شيوه سي ايله " قره گيله" ميلّي فولکلوروموزا، داخيل اولان موعاصير نغمه لردن دير. هر بير آذربايجانلي بو ماهنينين بير نئچه بنديني بيلير و اوخويور. اوستاد شهريارين نوستالژيک "حيدربابا" اثري يارانماميشدان قاباق قاراگيله تبريزده اوخونوردو و ايندي ده اوخونور. تانينميش خواننده‌لردن بيرينجي دفعه روبابه خانيم مورادووا اؤز احساسلي سسي ايله قاراگيله ني اوخودو اونا گؤره ده اونون اؤزو قاراگيله آدلاندي. 1968-جي ايلده آذربايجانين نابيغه بسته کاري، مايسترو نيازي قارا گيله ني سيمفونيزه ائتدي و موسيقي دونياسيندا ابدي ساخلادي. نيازي اوشاقليقدا تبريزده اولوب، سونرالاردا بير نئچه دفعه تبريزه موسافيرتلر ائيله‌ميشدي. او بيليردي کي، قاراگيله جنوبون رمزلريندن بيريدير. مايسترونون سيمفوني سي قارا گيله ني داها دا ديللره سالدي. شوکت خانيم ايسه اورکستر و کور گروهو ايله قاراگيله ني اؤز اورگه ياتان سسي ايله اوخودو. قاراگيله عاشيقانه احساسلاري آچيق شکيلده ديله گتيرديگنه گؤره سنتي بير جامعه ده عمومي يئرلرده اوخونموردو. آما قاراگيله گونئي آذربايجانين ملي حکومتيندن سونرا تبريزلي مهاجرلرين واسيطه سي ايله شومالي آذربايجانا گئتدي و شوکتين سسي ايله راديو دالغالاري اوستونده اؤز دوغما شهري تبريزه قاييتدي و باغلي قاپيلارين هاميسيني آچدي . ساوئت حکومتي دؤرونده باکي دا اوخونان قاراگيله، سياسي باخيشلارا گؤره بير آز دگيشيلميشدي. مثلا " تبريزين يوللاري" يئرينه " شهرين کوچه لري" اوخونوب . آما تبريز راديوسونون خواننده سي خانيم فاطمه زرگري اصيل متني دوز اوخويوب. قارا گيله ساده معناسيندا ايستر کيشي ايستر ايسه خانيم اولان بير قاراگؤز انسان دئمک دير. آما تبريزده قارا گيله "منيم عزيزيم" معناسيندا ايشله‌نيرو مهربانليق سؤزودور. قارا گيله مجازي معنادا "جانيم"،"عشقيم"،" اورگيم" دئمک‌دير. قاراگيله نين اصل کامل متني 19 بنددن عيبارت دير. هربند ايسه ايکي حيصه دير. اوّل حيصه ده سس لر اوزون ايکينجي حيصه ده سس لر قيسادير. نغمه نين ريتمي تبريز لهجه سي ايله دوز گلير و اون دوققوز بندين هامي‌سيندا آزمي چوخ تبريز نشانه سي وار. گولوستان باغي، چيراغ گاز، ورشو خياباني، قلمدان و باشقا بو کيمي سؤزلر قاراگيله نين موحاريبه دؤرونده تبريزده يارانديغيني گؤسترير.قارا گيله نين کاميل متني ايکينجي دونيا موحاريبه سيندن سونرا تبريزده "چمن آرا" نشر مرکزي طرفيندن " آذربايجان تصنيف لري" آدي ايله نشر ائديليب. سونرادان پرويز پرويزي اؤزونون "باکي و قفقاز تصنيف لري"،"ترکي استانبولي تصنيف لري" دن عيبارت اولان 95 صفحه ليک کتابيندا بونو يئني دن چاپ ائديب آما بو کيتابلارين هر ايکي سي چوخ آز ياييليب و ايندي آنجاق بعضي کيتابخانالاردا قالير. 2001-جي ايلده آذربايجانين مشهور ژورناليستي رافائل حسين اوف، قاراگيله نين کاميل متنين پرويز پرويزي نين کتابيندان گؤتوروب. و "ميلتين ذره سي" آدلي اؤز کتابيندا چاپ ائديب. تبريزه مخصوص اولان سؤزلري آذربايجان يازيچيلار بيرليگنين قودرتلي يازيچي سي بالاش آذر اوغلودان سوروشوب و يازيب. رافائلين بو کتابي باکي دا آذر نشر طرفيندن ياييليب. من ده قارا گيله‌ني بو کيتابدان گؤتوروب عرب اليفباسينا کوچورموشم. اگر قارا گيله سئوداليلار اوچون "عاشيق" و "معشوقه" معناسي وئريرسه عوضينده تبريزلي مهاجيرلره يا هر-هانسي سببه گؤره غوربت ده ياشايان هر بير گونئي آذربايجانلي اوچون تبريزين اؤزو دئمک دير. تبريزي اؤزلرينه يار بيلن لر قارا گيله سؤزو ايله وطن عشقينده يانيرلار. هم آغلادير همده گولدورور. هر اوخويان و زومزومه ائيله‌ين ايسته‌ديگي سؤزو اونا آرتيرير. يازيلان اون دوققوز بندين بير نئچه سي کاميل دگيل. تبريزين بعضي محله‌لريندن قارا گيله نين بندلرينده اوخونور آما بو متن ده يوخدور. نومونه اوچون: " گلميشم قاپيوا حاليوي سوروشام" و " کوچه زدن گئچيرم سايلم ساييل" اومود 

Qaragilə

Gəlmişəm otaqına oyadam səni,
Qara gilə, oyadam səni.
Nə gözəl xalq eyləmiş yaradan səni,
Qara gilə, yaradan səni.
Götürüb mən qaçaram aradan səni,
Qara gilə, aradan səni.

Qizil gül əsdi,
Səbrimi kəsdi,
Sil gözün yaşın, qara gilə,
Ağlama bəsdi.

*********

پروفسور محمد تقی زهتابی

 
کیرپیشچی