اوستاد فرزانه نین اؤلومونون بیرینجی ایل دؤنومونه:

                 حئیواناتین آدی

بنام خدا

متن فراهم شده برای سخنرانی در مراسم بزرگداشت ستارخان  (آبان 1385)

ستار قره داغی در 28 مهر 1245 خورشیدی در منطقه قره داغ آذربایجان بدنیا آمد. او سومین فرزند حاجی حسن قره داغی بزاز دوره گرد بود. ستار در نوجوانی برادر بزرگترش اسماعیل را از دست داد. اسماعیل به دلیل ارتباط و پناه دادن به فردی به نام قاچاق فرهاد که از مخالفان و ناراضیان بود، توسط عمال دولت قاجاریه کشته شد. ستار به همراه پدر به کار بزازی پرداخت. در حادثة مرگ یکی از قاطرچیان مظفرالدین میرزا ولیعهد شرکت داشت و به زندان نارین قلعه در اردبیل فرستاده شد. دو سال بعد موفق به فرار شد و به تبریز آمد. پس از مدتی پرداختن به کارهای مختلف، در سلک تفنگچیان مظفرالدین میرزا درآمد و لقب خانی یافت. چون قره داغیان به راهزنی شهره بودند، به نوشته آقای کرم طاهر زاده بهروز چون مردم تبریز ستارخان را با اسب و تفنگ دیدند، او را جزو «ظلمه» محسوب کردند.

ستارخان در این زمان دو سفر به عتبات عالیات رفت و بار دوم در سامرا با میرزای شیرازی دیدار کرد و با صلاحدید ایشان، در رفع آزار عمال عثمانی بر زائران ایرانی از خود رشادت نشان داد. چون به ایران بازگشت، آوازه رشادتش پیچیده بود از این رو حاج محمدتقی صراف او را به مباشرت املاک خود در سلماس گمارد. ستارخان به سلماس رفت و مدتی به مباشرت پرداخت. پس از چندی به تبریز بازگشت و حتی مدتی به فوج خراسان در تهران پیوست و در میان مردم لقب مشهدی ستار یافت. در آنجا نیز مدت زیادی پایداری ننمود و به تبریز بازگشت و چون در شناخت اسب سررشته داشت، در تبریز به کار دلالی اسب پرداخت.

زندگی ستارخان تا زمان شروع جنبش مشروطیت به همین کارهای معمولی محدود می شود. او تحصیل نکرده بود ولی بسیار باهوش و جسور بود. چون جنبش مشروطیت آغاز شد، تبریز نقشی بسیار مهم در جنبش مشروطیت یافته بود. ستارخان که در این زمان در تبریز بوده شاهد حوادث بوده است ولی مدرکی وجود ندارد که او از آغاز با جنبش همراه بوده است. حتی برخی منابع به این مسئله اشاره کرده اند که ستارخان در آغاز کار، دسته مجاهدین را به دیده استهزاء می نگریست. بهرحال صدور فرمان مشروطیت در 14 مراد 1385 خورشیدی مرحله ای مهم در زندگی ستارخان بوجود آورد.

بی تردید صدور فرمان مشروطیت پیروزی بزرگی در راه رسیدن به آرمانهای مردم بود. تبریزیان چون در مرکز تحولات سیاسی ایران قرار داشتند و با محمدعلی میرزا و معلمان روسی او آشنا بودند، می دانستد که روزهای دشواری در پیش است و حفظ پیروزی دشوارتر از بدست آوردن آن است. این عامل مهم باعث شد که از فردای صدور فرمان مشروطیت و شنیده شدن برخی شایعات مبنی بر مخالفت درباریان با مشروطیت، تبریز به عرصه اعتصاب عمومی تبدیل شد و عده زیادی در کنسولگری انگلیس تحصن کردند. در عرض یک ماه پس از صدور فرمان مشروطیت، مرکز غیبی و انجمن ایالتی آذربایجان در تبریز تشکیل شد. دسته های مجاهدین بوجود آمدند و روزنامه «انجمن» جهت اطلاع رسانی به مردم و آماده کردن آنها انتشار یافت.

منبع:http://shahmarasi.persianblog.com/

ویژه نامه هفته نامه اختر

 یاخجی

1 - یاخجی اوغلان نئینیر آتا مالینی ، پیس اوغلان نئینیر آتامالینی

2 – یاخجینان گئچینمه ک آساتدیر شرط اودور پیس نه ن گئچینه سن

3 – یاخجی یا یامانلیقدیر

4 – یاخجی دوستنان پیس دوست یامان گونده بیلینه ر

5 – یاخجی لیق ایتمه ز

6 – یاخجی لاشمیان نوخوشون آیاغینا دوکتور گلمه ز

7 – یاخجی یامان گئچدی بیزیم که روان

8 – یاخجی قونشونو الینده ساخلا

9 – یاخجی لیق دئییل کی الیندن گلمییه

10 – یاخجی آتی یاخجی کیشی لر میندی

منبع :http://atasozo.mihanblog.com/

بیزیم جاوانلیق زامانلاریمیزدا بیر عیسی باربد واریدی که اونا عیسی بالا دییه ردیلر . عیسی باربد آشیقیدی . سازین اله آلیب چالاندا مجلیس شادلیقنان دولاردی . گؤزل چالیردی ، گؤزل اوخوردو .هردن بیر تبریز تلویزیونو ندا اوخویاردی . دئییرم بس کی 30 ایل اولار کی او دونیایه گئدیب . بوگون بو اوخوماغی یادیما دوشدو .

...

ائویمیزده شنلیک وار

دوزولوبدور قوناقلار

آچیلیبدیر سوفره لر

دوزولوبدور تحفه لر

چال چال چال

تار کامان بیر هاوا چال

چال چال چال

بیر شنلکی سن هاوا چال

چال چال چال

قوی اوغلان قیز اویناسین

چال چال چال

بوتون مجلیس اویناسین

بوتون مجلیس اویناسین

چال چال چال

اویناسین قاینانالار

چال چال چال

اویناسین قایناتالار

چال چال چال

به ینه ن گلین اویناسین

چال چال چال

بوتون مجلیس اویناسین 

منبع :http://azarimaral.mihanblog.com/

استان آذربایجان غربی با وسعت 43660 کیلومتر مربع در شمال غرب کشور  ایران قرار دارد که جزو یکی از کهن ترین استان های ایران میباشدمرکز استان شهرستان ارومیه میباشد و شهرهای تابع  این استان عبارتند از : خوی - ماکو - سلماس - سردشت - مهاباد - میاندوآب - نقده - پیرانشهر مردم این استان پیرو دین اسلام بوده و اکثریت آن مذهب شیعه دارند شهرهای مهاباد سردشت و پیرانشهر اهل تسنن بوده و کرد نشین میباشند در ضمن تعدادی از اقلیتهای مسیحی نیز در ارومیه زندگی میکنند   درباره شهر ارومیه ارومیه یا اورمیه مرکز استان آذربایجان غربی یکی از شهرهای قدیمی ایران به شمار میرود که قدمت آن به 2000 ق م میرسد این شهر در جلگه وسیع و سر سبزی که اطراف آن تا کیلومترها پوشیده از باغات انگور و سیب و مزارع میباشد واقع شده است درمورد نام این شهر روایات مختلفی مطرح شده است عدهای از مورخین معتقد هستند که نام اصلی این شهر چی چست بوده است و در باره نام فعلی این شهر اختلاف نظر وجود دارد.. برخی معتقد هستند که اورمیه از دو کلمه اور+میه تشکیل یافته است که اور به معنی جا و مکان و میه به زبان آشوری یعنی آب اروميه يكي از شهرهاي زيبا و ديرپاي آذربايجان غربي در جلگه بطول 70 كيلومتر و به عرض 30 كيلومتر  و در كنار درياچه لاجوردي به همين نام گسترده شده است ؛ و اين شهر به علت آب و هواي معتدل و داشتن مناظر زيبا يكي از شهرهاي توريستي كشور است .جمعيت اين شهر 725008 نفر مي باشد كه از اين تعداد 444001 نفر جمعيت شهري و 281007 نفر جمعيت روستائي و ارتفاع آن از سطح دريا 1267 متر ميباشد   نقشه شهر اورمیه پیشینه تاریخی و آثار باستانی ارومیه اروميه يكي از شهرهاي قديمي كشور بوده كه در دوران حكومت رضاخان بنام رضائيه تغيير نام داده بود كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي مجددا" به نام اصلي خود يعني اروميه تغيير نام داد ساكنين شهر اروميه را شيعه ، سني ، يهودي ، آشوري و ارمني تشكيل ميدهند كه اغلب در يك محله در كنار هم زندگي مي كنند. مردم اين شهر به زبانهاي تركي ، آشوري ، ارمني و كردي صحبت كرده و تمام طوايف زبان فارسي را نيز ياد گرفته اند كه در مدارس به زبان فارسي تكلم مي نمايند منبع: http://www.uldoz.com/urmia.asp

 بالاجا قارا بالیق

               آيا فدرالیسم منجر به تجزمه كشور می گردد؟

فدراليسم نه تنها عموما كشور را به سوى تجزيه سوق نمی دهد بلكه با برقراری حقوق برابر برای ملت هاى مختلف آنها را به ماندن در چهارچوب اتحاديه اى قوى و داوطلبانه تشويق می كند. به عنوان مثال ، در كشور چهار ملته سوییس با ملت هاى آلمانى،فرانسوى و ايتاليايى و روتو رومانى زبان ، هركز شنيده نشده است كه آلمانی هاى سوييس خواستار جدايى از سوییس و اتحاد باآلمانی هاى اطريش و آلمان باشند . چرا كه اين ملت ها از هر نظر با هم برابرند و زبان هاى آنها نيز زبان هاى رسمى كشور محسوب می شرند.

         تعویض نام مکان ها و شهر ها

Mahnın Çağı	Həcm	Oxuyan	Izin  Adi
00:10:23	9.50	-	آذربايجان مارالی
00:07:58	7.29	-	اودلار يوردو
00:10:22	10.29	بابا ميرزايئف	چاغيريرام گل
00:09:16	9.81	بابا ميرزايئف	گل-گل
00:06:19	6.16	بابا ميرزايئف	سنده همدم-منده همدم
00:03:53	4.12	بابا ميرزايئف	قاراباغ شيکسته سی
00:08:03	8.37	بابا ميرزايئف	سسله منی
00:03:07	2.94	تيمور مصطفايف	تويون موبارک
00:04:17	3.97	تيمور مصطفايف	نه قيش گئدير نه ياز وار
00:03:40	3.33	تيمور مصطفايف	بنؤوشه
00:04:53	4.47	تيمور مصطفايف	داريخيرام
00:05:32	5.68	تيمور مصطفايف	آذربايجاندا گؤزوم قالدی
00:05:28	5.17	تيمور مصطفايف	هارداسان
00:07:49	7.55	تيمور مصطفايف	اينانما يار
00:05:18	4.91	تيمور مصطفايف	ايسته ييرم گؤرم سنی
00:08:33	8.04	تيمور مصطفايف	لای لای
00:02:42	2.53	تيمور مصطفايف	ماراليم
00:04:47	4.80	تيمور مصطفايف	مئشه بگی
00:04:47	4.50	تيمور مصطفايف	اوخو تار
00:03:28	3.28	تيمور مصطفايف	قادان آليم
00:05:13	5.33	تيمور مصطفايف	من من من
00:07:46	7.21	تيمور مصطفايف	ای ساربان
00:05:45	5.45	تيمور مصطفايف	سئوگيلينم من
00:04:44	4.44	تيمور مصطفايف	سندن سنه شيکايتيم وار

منبع :http://garagila.blogfa.com/85064.aspx

عاشیق زلفیه  افلاطون قباد اوغلو بیر گؤزل اوخوماق اوخویوبلار

...

آی نازلانیب گلن دیلبر

دئ گؤروم کیمین یاری سان ؟

بیر بیزلره ائیله خبر

دئ گؤروم کیمین یاری سان ؟ 

دئ گؤروم کیمین یاری سان ؟

...

آی یولومدا دوران اوغلان

دئمه ره م کیمین یاری یام

آی اؤرونو یوران اوغلان

دئمه ره م کیمین یاری یام

دئمه ره م کیمین یاری یام

...

بیر یاشیل باشلی سونا سان

سالمیسان منی اودا سن

ایسته ره م منیم اولاسان

دئه گؤروم کیمین یاری سان ؟

دئ گؤروم کیمین یاری سان ؟

...

من کی سولار سوناسی یام

هر بوداغا قوناسی یام

چتین سنین اولاسی یام

دئمه ره م کیمین یاری یام

دئمه رم کیمین یاری یام

...

یوللاردا قویما گؤزومو

گئتسه ن اؤلدورره م اؤزومو

یئره سالما گل سؤزومو

دئ گؤروم کیمین یاری سان ؟

دئ گؤروم کیمین یاری سان ؟

...

اؤزونو اؤلدورمه اوغلان

عالمی گولدورمه اوغلان

هر کیمه بولدورمه اوغلان

 من تکجه سنین یاری نام

من تکجه سنین یاری نام

منبع :http://azarimaral.mihanblog.com/

تئوریهای مختلفی در مورد نحوه رواج زبان فارسی دری (البته امروزه لهجه فارسی رایج در ایران را دیگر دری نمی نامند) در ایران موجود است. گفته می شود مبدا زبان فارسی دری ماوراء النهر بوده و زبانهای منطقه سغد و خوارزم بستر این زبان محسوب می شوند. این زبان در قرن سوم هجری تحت حمایت سامانیان گسترش یافته و در قرون چهارم و پنجم به خراسان امروزی راه می یابد. فردوسی با صرف 30 سال به پیرایش و پالایش این زبان نو رسیده می پردازد! فارسی دری با حمایت پادشاهان سلسله های ترک همچون غزنویان و سلجوقیان به تدریج در کل ایران رایج می شود و امواج آن در قرون ششم تا هشتم در شیراز با پدیداری شعرایی چون حافظ و سعدی پدیدار می گردد. در قرن پنجم هجری شاهد لغتنامه اسدی طوسی هستیم که برای تفهیم لغاتی که به همراه فارسی دری به ایران وارد شده است و معادل آنها در دیگر زبانهای ایرانی وجود نداشته تدوین شده است. این موج به غرب ایران دو یا سه قرن دیرتر می رسد ، به گونه ای که ناصر خسرو در سفرنامه خود اشاره صریح دارد که در تبریز قطران نام شاعری را دیده که شعر نیکو می سروده ولی زبان فارسی نیک نمی دانسته [30]. البته بعضی از مورخین که بنیان تاریخ ایران را بدور از قصد و غرض و دیدگاهای نژاد پرستی بررسی کرده اند ، معتقدند که ارتباطی بین زبان پارسی امروزی و فارسی باستان یا زبانهای پهلوی وجود ندارد و زبان پارسی دری یا درباری پرورش یافته دربار سامانیان می باشد [21].
به هرحال واضح است زبان فارسی با دستور زبان ساده خود و مجموعه لغوی خود با انبوهی از لغات ترکی و عربی و زبانهای ایرانی دیگر، نقش زبان ارتباطی بین ملل (اسپرانتوی آن زمان) منطقه را بازی می کرد. در ترویج زبان فارسی در ایران شاهان سلسله های ترک نیز نقش مؤثری داشتند. چراکه قصد آنها نه ترویج زبان ترکی بلکه تاسیس امپراطوریهای بزرگ بر اساس دین اسلام بود. به گونه ایکه دربار پادشاهانی چون سلطان محمود غزنوی ماوای شاعران فارسی گوی بود. تمایز هویت از حکومت ترک عثمانی نیز یکی از دلایل شاهان ترک ایران در به رسمیت شناختن زبان فارسی بود. در دوران 1000ساله حکومت ترکان (از غزنویان تا پایان قاجاریه) ترکی زبان درباری و شعر وادبیات ، فارسی زبان شعر و ادبیات و عربی زبان دین و فلسفه محسوب می شدند. برخی شاعران ترک نیز دنباله روی همین سیاست به شعر پارسی روی آوردند. آنها با سرودن شعر پارسی قصد پیدا كردن مخاطبین بیشتر در منطقه، قدرتنمایی در زبان غیر مادری ، رقابت با شاعران دیگری که مورد لطف دربار قرار گرفته بودند داشتند. اما به غیر از این دلایل می توان به دلایل تخصصی ادبی زیر نیز اشاره کرد: شاعران ملتهای فارس و ترک هردو تحت تاثیر ادبیات قوی عرب به اوزان عروضی در شعر متمایل گشتند. از آنجاییکه اصوات کوتاه زبان ترکی بیشتر مناسب قالب اصیل وقدیم زبان ترکی یا قالب سیلابی(نظیر بیاتیها) است نه اوزان عروضی، عرصه فعالیت برای ترک زبانان در استفاده از قالب عروضی تنگ بود و از طرفی زبان فارسی با اصوات بلند خود توانست براحتی در قالب اوزان عروضی خود نمایی کند. به همین دلیل حتی شاعران ترکی که در اوزان عروضی شعر ترکی سروده اند نیز مجبور به استفاده از بعضی کلمات فارسی و عربی در ابیات خود بوده اند. اوزان عروضی را فقط در آثار کلاسیک ترکی می توان مشاهده کرد و اکنون قالب هجایی یا سیلابی نظیر حیدربابا و شعر نو رایج می باشد.
دلیل دیگر را از زبان علی شیر نوایی که از سرودن اشعار فارسی توسط ترکان ناراحت بوده بشنویم: ” در ترکی ظرافت و تازگی و ریزه کاری بسیار است ولی به کار بستن آنها آسان نیست، کسانی که به سرودن شعر می پردازند از این دشواریها می هراسند و می گریزند و به کار آسان یعنی سرودن شعر پارسی می پردازند. به تدریج این کار به صورت عادت شده و رهایی از آن دشوار می شود و جوانها نیز دنباله روی این افراد می شوند”. [9]
ایکاش پادشاهان ترک و شاعران ترک پارسی گوی می توانستند وضعیت امروز را ببینند و آب در آسیابی نمی ریختند که اکنون سنگهایش در حال خرد کردن و تحقیر زبان مادری ماست! در عصر حاضر نیز ممنوعیت و محدودیت هشتاد ساله اخیر زبان ترکی در ایران مانع از رشد نویسندگان و شاعران ترکنویس در ایران شد.

منبع :ایشیق (نشریه دانشجویان آذربایجانی دانشگاه علم و صنعت ایران )