ناسيوناليسم آئين اصالت دادن به ملت و ملي‌گرائي است. ملت گروهي از مردم‌اند كه در ميان خود پيوندها و علقه‌هاي مشتركي دارند و به آن پيوند و علقه‌ها آگاهي (شعور) و علاقه دارند. به اين آگاهي و علاقه شعور ملّي گفته مي‌شود. مهمترين اين علقه‌ و پيوندها كه اركان ملّي را تشكيل مي‌دهند، عبارتند از: وطن, دين و مذهب, زبان و فرهنگ و قوميّت, تاريخ و دولت و بالاخره آرمان مشترك كه بعنوان ملاط و اركان اتصال دهنده به كار مي‌روند و مشتركات يك ملّت را تشكيل مي‌دهند.

در تشكيل ملّتها وجود يكي از وجوه مشترك فوق ضروري است. اغلب اوقات چند عامل مشتركاّ وجود دارد كه با هم تشكيل ملّيت واحد (Nationalite) را مي‌دهند. تركيب و اهميّت عواملي كه مليّت‌ها را تشكيل مي‌دهند، در همة ملل يكسان نيست. در بعضي كشورها وطن عامل اصلي ملّيت را تشكيل مي‌دهد, عناصر ديگر اگر هم موجود باشند، فرعي هستند مانند: سوئيس. در جاي ديگر قوميّت عامل اصلي است مانند: آلمان. در كشور اتريش كه قوميت آن با آلمان يكي است (ژرمن)، مذهب كاتوليك سبب استقلال ملّي شده و در كشور فرانسه و چين قبل از رژيم فعلي زبان و فرهنگ عامل اصلي ملّيت است. در آمريكا تابعيت مهمتر از ساير مشخصات ملّي است. آنچه مهم است، بايد در انتخاب اصول و اركان ملّيت بر خصيصه‌هائي تكيه شود كه در ميان جامعه همگاني و يا همگاني‌تر از ساير خصيصه‌ها باشند (وجوه مشترك)، تا قبول آنها نيز از روي ميل و رغبت همگاني شود و سبب انسجام و يكپارچگي جامعه به شكل ملّت واحد و منسجم گردد.

يكي از آخرين تعاريف علمي ملّت عبارت از تودة مردمي است همبسته كه در اطراف يك اصل جمع شده باشند. به بيان ديگر محور ناسيوناليسم يا شعور ملّي بر مبناي احساس هويت مشترك و همبستگي ملّي است و اگر در جامعه‌اي احساس هويّت مشترك نباشد، در آن جامعه ملّت و احساس ملّيت هنوز تشكيل نشده است.

هويّت مشترك و يا هويّت جمعي در سطوح مختلف تظاهر مي‌كند: هويت شهري, هويت ايالتي, هويت قومي, هويت ملّي و هويت امپراطوري, (يان ريشارد Yann Richard).
ساده‌ترين تعريف هويت (identity) عبارت از مجموعة خصوصياتي است که انسان و يا يک گروه و يا يک ملت با آن شناخته مي‌شود و معمولاّ فرد يا افراد آن گروه به آن خصوصيات آگاهي و تعلق خاطر دارند.
عوامل تشکيل دهندة هويت گروهي و يا اجتماعي عبارتند از خانواده، زبان، دين، زادگاه و يا وطن، شغل، سن، جنسيت، ايدئولوژي، قوميت، مليت و تاريخ و بالاخره خودآگاهي و شعور گروهي و ملي.
همبستگي ملّي داراي مرز سياسي و دولت است كه متضمن زبان, دين, آداب و رسوم, دردها و شادي‌ها و آرزوهاي مشترك‌است، در حالي كه همبستگي قومي داراي مرز منطقه‌اي و زباني- فرهنگي است، نه سياسي و متضمن نژاد, تبار, زبان, دين, آداب و رسوم مشترك بوده و ملزم به داشتن دولت نيست.

منبع:http://www.yenises.org/?p=129

دکتر علی قره جه لو -  تورنتو

پروفسور جواد هیئت استاد بزرگ زبان، ادبیات و تاریخ ترکی آذری و مدیر و سردبیر فصلنامه وزین "وارلیق" در ایران و جراح نامداری که شهرت جهانی دارد اخیرا بدعوت بنیاد زبان و فرهنگ آذربایجان ایران، انجمن قلم کانادا (پن کانادا) و کانون مهندسین و آرشیتکت های ایرانی (مهندس) به تورنتو آمد. *

 سخنرانی اول   پروفسورهیئت در هشتم اکتبر به زبان فارسی برگزارشد و میزبان  آن مهندس بود.  این سخنرانی در زمینه تاریخ جراحی قلب در ایران ایراد گردید.  پروفسور هیئت درباره مشکلات عمل جراحی قلب و پیوند قلب در ایران صحبت کرد و از تلاشهای شبانه روزی خود برای جامه عمل پوشاندن این مهم، و از ناباوری ها و عدم وجود امکانات در این راه سخن گفت.  او اشاره کرد که تنها عشق به زندگی و نجات جان انسان ها انگیزه اصلی تلاش هایش در این راه بود.  به هنگام پاسخ گوئی به سوالاتی که از طرف شرکت کنندگان مطرح شد، او با دقتی خاص که توام با شوخ طبعی خاص او بود سوالات را جواب داد، که مورد تشویق و قدردانی شرکت کنندگان قرار گرفت و در خاتمه لوحه تقدیری از طرف مهندس تقدیم  حضورشان شد.

 سخنرانی دوم   پروفسورهیئت  در دهم اکتبر به زبان سلیس و زیبای  ترکی آذری بود که با عنوان:  " سیر تحول زبان ترکی آذربایجانی در عصر کنونی" ایراد گردید و مورد استقبال بی نظیر آذربایجانی ها قرار گرفت .  میزبان این سخنرانی بنیاد زبان و فرهنگ آذربایجان ایران در کانادا بود.

پروفسور هیئت نه تنها چهره ای بسیار آشنا برای آذربایجانی ها بلکه به جهت تلاش های متعهدانه، خستگی ناپذیر و پر ثمر خود در راه حفظ و شناساندن زبان و فرهنگ و تاریخ ترکان آذربایجان مورد عشق و علاقه کم نظیر مردم آذربایجان است، چنانکه در ایران او را دده قورقود عصرمان لقب داده اند که لقبی پرمعنی است.

قبل از آغاز سخنرانی پروفسور هیئت،  پروفسور رضا براهنی در باره اهمیت فعالیت های او بیاناتی ایراد کرد که در شناخت جایگاه واقعی او بسیار روشنگر بود.

پروفسور هیئت در آغاز سخنان خود گفت:  " در این سر پیری، عشق شما و عشق به زبانمان است که مرا به اینجا کشانده است، همچنانکه شاعرمان گفته است:

جذبه عشق اولسا گتیررم نئجه گلمز    ور جذبه عشق اولماسا گلسه، وجه گلمز

پروفسور هیئت سیر تحول زبان ترکی آذربایجانی را به چهار دوره زیر تقسیم بندی کرد:

1-  از آغاز فورماسیون ( تشکل) زبان ترکی آذری در قرن سیزدهم میلادی تا سال 1828 میلادی، که تاریخ الحاق آذربایجان شمالی و بخش های وسیعی از قفقاز به امپراطوری روسیه تزاری است.  پروفسور هیئت اشاره کرد که در این دوران زبان شعر و ادب ما ترکی بود و با روی کار آمدن صفویان بویژه شاه اسماعیل صفوی  مقام و منزلت ترکی آذربایجانی ارتقاء پیدا کرد  و زبان ترکی نه تنها زبان شعر و ادب و زبان دربار و قشون بود بلکه در این دوره زبان دیوان نیز تبدیل به ترکی شد.  لازم به توضیح است که زبان ترکی آذری ما متعلق به شاخه ترکی غربی یعنی ترکی اوغوز است  و زبان ترکمن ها، ترکان ترکیه و آذربایجانی ها متعلق به این شاخه از زبان ترکی است و بزرگترین اثر زبان ترکی آذربایجانی قبل از قرن سیزدهم میلادی داستان های معروف دده قورقود است که یک شاهکار ادبی بشمار می رود